BIM CONSULTING

Nhiều doanh nghiệp vẫn giữ thói quen ký lộn xộn các loại hợp đồng để "lách" luật, chẳng hạn như ghi chung điều khoản thử việc vào Hợp đồng lao động (HĐLĐ) nhưng lại trốn tránh việc đóng BHXH, hoặc chi trả cho Hợp đồng khoán việc trên 5.000.000 đồng/lần nhưng quên khấu trừ 10% Thuế Thu nhập cá nhân (TNCN) tại nguồn. Tình trạng này kéo dài tạo ra những lỗ hổng khổng lồ trong hệ thống quản trị nhân sự và tài chính.

Để giải quyết triệt để bài toán này, BIM CONSULTING sẽ phân tích chi tiết và so sánh 3 loại hợp đồng phổ biến nhất hiện nay: Hợp đồng lao động, Hợp đồng thử việc và Hợp đồng khoán việc (cập nhật mới nhất tháng 08/2026).

1. HỢP ĐỒNG LAO ĐỘNG (HĐLĐ)

Hợp đồng lao động là sự thỏa thuận giữa người lao động và người sử dụng lao động về việc làm có trả công, tiền lương, điều kiện lao động, quyền và nghĩa vụ của mỗi bên trong quan hệ lao động.

• Căn cứ pháp lý:
  • Khoản 1 Điều 20 Bộ luật Lao động 2019 (thời hạn).
  • Điều 13 Bộ luật Lao động 2019 (quan hệ quản lý).
  • Điểm a, b Khoản 1 Điều 2 Luật Bảo hiểm xã hội (nghĩa vụ bảo hiểm).
  • Điều 7, Điều 10 Luật Thuế thu nhập cá nhân 2025 (biểu thuế lũy tiến từng phần và giảm trừ gia cảnh năm 2026).
• Bản chất: Thể hiện quan hệ phụ thuộc và quản lý hành chính. Người lao động bắt buộc tuân thủ nội quy, kỷ luật, chấm công và sơ đồ tổ chức của doanh nghiệp.
• Thời hạn: Có 2 loại chính: Không xác định thời hạn và Xác định thời hạn (tối đa không quá 36 tháng).
• Bảo hiểm bắt buộc: BẮT BUỘC ĐÓNG đầy đủ BHXH, BHYT, BHTN nếu HĐLĐ có thời hạn từ đủ 01 tháng trở lên.
• Thuế TNCN: Áp dụng biểu thuế lũy tiến từng phần. Giảm trừ gia cảnh năm 2026: 15,5 triệu đồng/tháng cho bản thân và 6,2 triệu đồng/tháng cho mỗi người phụ thuộc.
• Đặc trưng: Người lao động được bảo hộ tuyệt đối bởi pháp luật lao động, từ chế độ chấm dứt hợp đồng, an toàn lao động đến trợ cấp thôi việc.

2. HỢP ĐỒNG THỬ VIỆC

Hợp đồng thử việc là thỏa thuận về việc làm thử, nhằm đánh giá năng lực thực tế của người lao động trước khi tuyển dụng chính thức.

• Căn cứ pháp lý:
  • Điều 24, Điều 25, Điều 26, Khoản 2 Điều 27 Bộ luật Lao động 2019 (thời gian, tiền lương và quyền hủy bỏ thử việc).
  • Điều 2 Luật Bảo hiểm xã hội 2024 (đối tượng tham gia bảo hiểm).
  • Nghị định 253/2026/NĐ-CP (nâng ngưỡng khấu trừ thuế TNCN vãng lai/ngắn hạn lên từ 5.000.000 đồng/lần).
  • Khoản 2 Điều 50 Nghị định 253/2026/NĐ-CP (quy định về lập Cam kết Mẫu 08).
• Bản chất: Mang tính chất khảo sát, đánh giá năng lực làm việc thực tế.
• Thời hạn (Nghiêm ngặt):
  • Tối đa 180 ngày đối với quản lý doanh nghiệp.
  • Không quá 60 ngày đối với chức danh cần trình độ cao đẳng trở lên.
  • Không quá 30 ngày đối với trình độ trung cấp, công nhân kỹ thuật.
  • Không quá 06 ngày đối với các công việc khác.
• Bảo hiểm bắt buộc: Nếu ký hợp đồng thử việc độc lập, doanh nghiệp KHÔNG phải đóng bảo hiểm. Tuy nhiên, nếu ghi chung thời gian thử việc vào HĐLĐ chính thức, doanh nghiệp phải đóng bảo hiểm ngay từ tháng đầu tiên.
• Thuế TNCN: Đối với hợp đồng dưới 03 tháng, khấu trừ 10% tại nguồn nếu thu nhập từ 5.000.000 đồng/lần trở lên. Người lao động có thể lập Cam kết Mẫu 08/CK-TNCN để tạm thời chưa bị khấu trừ nếu đủ điều kiện thu nhập thấp.
• Đặc trưng: Lương thử việc tối thiểu bằng 85% mức lương chính thức. Các bên có quyền hủy bỏ thỏa thuận mà không cần báo trước hay bồi thường. Không áp dụng thử việc với HĐLĐ dưới 01 tháng.

3. HỢP ĐỒNG KHOÁN VIỆC

Hợp đồng khoán việc không thuộc phạm vi điều chỉnh của Bộ luật Lao động mà tuân theo Bộ luật Dân sự, mang tính chất là một giao dịch dân sự hoặc dịch vụ.

• Căn cứ pháp lý:
  • Điều 513, Điều 514, Điều 515 Bộ luật Dân sự 2015 (bản chất, quyền và nghĩa vụ của bên giao khoán và nhận khoán).
  • Khoản 2 Điều 50 Nghị định 253/2026/NĐ-CP (ngưỡng khấu trừ thuế TNCN 10% từ mức chi trả 5.000.000 đồng/lần trở lên).
  • Thông tư 18/2026/TT-BTC sửa đổi bởi Thông tư 50/2026/TT-BTC (với cá nhân có đăng ký kinh doanh).
• Bản chất: Hai bên là đối tác bình đẳng pháp lý. Không tồn tại quan hệ quản lý hành chính, kỷ luật hay giờ giấc làm việc. Đối tượng giao dịch duy nhất là "kết quả công việc" (thành phẩm). Bên nhận khoán tự chủ công cụ, nhân lực và địa điểm.
• Thời hạn: Không xác định theo chu kỳ thời gian cố định, phụ thuộc hoàn toàn vào tiến độ và thời điểm nghiệm thu sản phẩm.
• Bảo hiểm bắt buộc: KHÔNG PHẢI ĐÓNG bảo hiểm xã hội bắt buộc.
• Thuế TNCN:
  • Cá nhân có đăng ký kinh doanh: Tự kê khai nộp thuế, doanh nghiệp không khấu trừ.
  • Cá nhân không đăng ký kinh doanh: Khấu trừ 10% tại nguồn đối với mỗi lần chi trả từ 5.000.000 đồng trở lên (được lập Cam kết Mẫu 08 nếu đủ điều kiện).

4. LƯU Ý ĐẶC BIỆT KHI KÝ THỬ VIỆC CHUNG TRONG HỢP ĐỒNG CHÍNH THỨC

Nhiều doanh nghiệp lựa chọn ghi chung điều khoản thử việc vào HĐLĐ để tối ưu thủ tục giấy tờ, nhưng phương án này đi kèm rủi ro pháp lý rất lớn:

1. Nghĩa vụ đóng bảo hiểm ngay từ tháng đầu tiên: Khi gộp chung, bản chất văn bản là HĐLĐ từ đủ 01 tháng trở lên, thuộc diện bắt buộc đóng BHXH ngay từ tháng thử việc đầu tiên theo Luật Bảo hiểm xã hội.
2. Rủi ro chấm dứt hợp đồng: Dù đang trong thời gian thử việc, việc hủy bỏ thỏa thuận có thể gặp rắc rối nếu điều khoản không được soạn thảo chặt chẽ, dễ dẫn đến tranh chấp lao động vì bị coi là đơn phương chấm dứt HĐLĐ trái pháp luật.

5. HỒ SƠ CHỨNG TỪ ÁP DỤNG ĐỂ ĐƯỢC TRỪ CHI PHÍ THUẾ TNDN

Đặc biệt đối với Hợp đồng khoán việc, để khoản chi tiền lương, tiền công thuê khoán được tính vào chi phí được trừ khi xác định thu nhập chịu thuế TNDN, doanh nghiệp cần chuẩn bị bộ hồ sơ khép kín:

• Hợp đồng giao khoán (Mẫu 05-LĐTL hoặc 08-LĐTL).
• Biên bản nghiệm thu sản lượng hoặc xác nhận công việc hoàn thành.
• Biên bản thanh lý hợp đồng giao khoán.
• Bản sao Căn cước công dân của người nhận khoán.
• Bảng chấm công (nếu cần thiết theo quy định nội bộ).
• Chứng từ thanh toán (Bắt buộc thanh toán không dùng tiền mặt với khoản chi từ 05 triệu đồng trở lên theo Nghị định 320/2025/NĐ-CP).
• Chứng từ khấu trừ thuế TNCN hoặc Cam kết Mẫu 08/CK-TNCN kèm mã số thuế cá nhân.